Het huwelijk

liefdesrelatie met toekomst - K. Pouwels en T. Pouwels

We vinden het best wel een beetje spannend om hier samen een inleiding te geven. Op de eerste plaats omdat we nog niet vaak samen een inleiding gegeven hebben; maar ook is het geen dagelijks werk om iets te zeggen over onze huwelijksrelatie. Maar deze dag was voor ons ook aanleiding om onze eigen relatie nog weer eens te overdenken. Dus voor ons zelf was dat heel zinvol.

Ik gerichte- of ander gerichte liefde

Ik zeker en Tiny ook wel wat, waren vooral bezig met zelf gelukkig worden. Ook op het gebied van seksualiteit wilde ik wel goed aan mijn trekken komen. Toen ik enkele weken geleden de inleiding las over de eerste encycliek die onze paus geschreven heeft over liefde herkende ik heel duidelijk het verschil zoals dat ook bij mij bestond aan het begin van ons huwelijk en nu. In het begin vooral ik gerichte liefde en weinig liefde gericht op de ander. Nu is er nog wel ik gerichte liefde maar dan toch zeker ook liefde die gericht is op de ander. Gericht  om de ander gelukkig te maken. Hoe weinig heb ik in het begin toch gedacht dat ik bezig moest zijn om mijn partner gelukkig te maken. Gelukkig is dat inzicht gekomen en is dat duidelijk een verantwoordelijkheid die we voor elkaar voelen.

Leren liefhebben

Tiny: Ja, ik ontdekte mijn ik gerichte liefde vooral toen ik het boek las van Erich Fromm  over "liefhebben een kunst, een kunde". Hij schrijft daarin dat de meeste mensen zich vóór alles de vraag stellen:
Hoe kan ik bemind worden, in plaats van hoe zal ik kunnen liefhebben. Daardoor is men er vooral op gericht om aantrekkelijk te zijn voor de ander, of om indruk te maken op een ander.  Maar, zegt Erich Fromm  liefhebben is een kunst die je kunt aanleren, zoals ook de kunst  van muziek maken of schilderen. Je kunt leren liefhebben, zoals je ook kunt leren piano spelen. Dit leer je door  theoretische kennis en veel praktische oefeningen om meer vaardigheid te krijgen. De een kan er meer aanleg voor hebben dan een ander, maar in feite zul je om te groeien in liefde veel moeten oefenen, zoals je ook veel moet oefenen  wil je ooit goed piano kunnen spelen. En slechts hij of zij wordt kunstenaar die zich volledig met hart en ziel wijdt aan die kunst. Dit geldt ook voor de kunst van het liefhebben. Dus, wil ik mij  met hart en ziel  wijden aan de liefde?  er prioriteit aan geven?
Hoewel de hunkering naar liefde diep geworteld is in ons  mensen, laten we vaak andere dingen voorgaan op de liefde, zoals succes, prestige, macht en geld.
Enfin, dankzij het boekje "liefhebben een kunst een kunde" ben ik me in die tijd bewust meer gaan toeleggen op onze liefdesrelatie.
Wie de gerichtheid op zichzelf (egocentrisch leven) durft los te laten door meer te luisteren naar wat de ander nodig heeft, zal ondervinden dat hij / zij een innerlijk vrijer mens wordt.
Door wederkerigheid en vriendschap groei je in liefde voor elkaar en in innerlijke vrijheid
Zo word je dankzij elkaar een gelukkiger mens.

Nieuwe liefde

Karel: Ook heeft het ons geholpen dat we door vrienden  weer bepaald werden bij ons geloof en ervoor gekozen hebben ons daarin te gaan verdiepen.
Zo mochten we ontdekken dat de diepste nood van een mens is "bemind te worden door God , De bron van alle liefde is God. We waren ongeveer 7 jaar getrouwd toen God weer een plaats in ons leven kreeg. Vanaf dat moment kozen we er ook voor om iedere dag stille tijd  te nemen om te luisteren naar God en naar jezelf. Dit heeft zeker een gunstige invloed gehad op ons hele mens zijn wat ook onze huwelijksrelatie ten goede is gekomen.
De christelijke liefde is vooral gericht op de ander . De ander met hoofdletter en kleine letter. Wij hebben vorming ontvangen en op een gegeven moment de keuze gemaakt om achter ons doopsel te staan, door te kiezen voor God, voor Jezus.
 
Tiny: We ervoeren hierdoor een nieuw soort liefde wat ons huwelijksleven ook heeft beïnvloed. In ons bidden konden we aan God  liefde voor elkaar  vragen  Dit maakte alles anders. Vooral bij moeilijkheden, pijn en teleurstelling kon je voor elkaar bidden om kracht , om vergeving en liefde. Dit geeft telkens nieuwe hoop ook al zag je zelf nog niet direct hoe, maar vanuit een vertrouwen dat God je doorgrond en kent en je ook zal helpen, kon je verder.
Er zijn momenten geweest dat we in met een probleem niet tot elkaar konden komen, dat doet pijn. We konden dan het probleem aan de voeten van het kruis leggen en proberen het los te laten voor dat moment, om er op een ander moment op terug te komen.
We doen dan een beroep op de genade verbonden aan het sacrament van het huwelijk en  zeggen  tegen God: "U hebt ons aan elkaar gegeven, U kunt wat wij niet kunnen. Wij vertrouwen op Uw hulp". 

Prioriteiten

We zijn  erg dankbaar dat we samen deze weg van geloven ingeslagen zijn. Spiritualiteit en geestelijk leven heeft alles te maken met hoe je in het leven staat, en welke normen en waarden je hanteert bij het maken van keuzes in je leven. Het is daarom ook zo belangrijk dat je hierin eenzelfde weg kunt bewandelen als partners.
Ons prioriteitenlijstje ziet er als volgt uit: : God, partner, kinderen, werk, kerk- hobbys -vrijwilligerswerk-

Normen en waarden gespiegeld aan de ander

Karel: Nog even terug naar het begin van ons huwelijk. Ik had toen  nauwelijks in de gaten dat er zaken waren die voor mij normaal waren en die Tiny heel anders beleefde. Ik en ik denk velen met mij hebben zichzelf als norm als het gaat over wat normaal is en wat niet.
Ik zal een voorbeeld geven waar ik me eerlijk gezegd nu wel voor schaam. Dat wil dus zeggen dat ik het nu zeker niet meer normaal vind. Maar goed, bij ons in het gezin was het normaal als iemand van de jongens in bad ging of zich douchte dat hij de vuile was daarna gewoon liet liggen en dat een van de meisjes het zootje later opruimde. In mijn huwelijk ging ik daar vanzelfsprekend mee door. Als Tiny mij duidelijk maakte dat zij daar anders over dacht was ik echt verontwaardigd. We hebben daarover onze eerste echte ruzie gehad.
Tiny bracht van thuis mee dat anderen beslist niet mochten merken dat er problemen waren tussen ons. Ze had nogal last van menselijk opzicht. Voor mij speelde dat niet of nauwelijks. Daarin en ook in veel andere zaken moet je leren met elkaar om te gaan. Jouw normen en waarden en belevingen worden gespiegeld aan de ander. Duidelijk is dat ieder in het huwelijk zo zijn eigen gewoontes en verwachtingen, normen en waarden meebrengt. En daarover moet je spreken en vooral naar elkaar luisteren. En natuurlijk is een deel daarvan al gebeurd in de verkeringstijd, maar vaak minder intensief. Maak tijd vrij om over ogenschijnlijk onbelangrijke dingen te praten maar zeker om over belangrijke dingen te praten.
Zeker in deze tijd dat iedereen het druk heeft is het van wezenlijk belang  om tijd te nemen voor elkaar. Man een baan, vrouw een baan, kinderen. De relatie komt op de laatste plaats. Ik durf te beweren dat het belangrijker is voor een kind dat de relatie tussen de ouders goed is dan dat het kind zelf voldoende aandacht krijgt. Als de relatie tussen de ouders niet geweldig is zal de aandacht die je aan het kind besteedt veel minder positief effect hebben dan bij een goede relatie tussen de ouders. Toen Tiny en ik te weinig tijd voor elkaar kregen omdat onze agenda te vol raakte hebben we de beslissing genomen om K en T in de agenda te zetten (niet koffie en thee) en soms ook K en T en K. De laatste K staat dan voor kinderen. En toen de kinderen het wisten maakten ze er gebruik van. Soms heb ik de indruk dat we K en T weer opnieuw in moeten gaan voeren.

Gevoelens 

Een van de zaken die ik ook pas na enkele jaren huwelijk geleerd heb is dat ik als man ook gevoelens heb. Ik ben opgegroeid in een tijd dat aan jongens werd geleerd dat je sterk en stoer moest zijn. Gevoelens hebben en laten blijken was alleen voor vrouwen. Wij volgden samen een weekend van Marriage Encounter.
Daar ontdekte ik dat ik een heleboel gevoelens had en dat het heel goed was dat je naar gevoelens luisterde. Ook vielen veel vooroordelen weg. Bijv. mannen mogen niet huilen. Ik ervoer hoe bevrijdend het kan zijn om te huilen als je pijn hebt of verdriet. Ik heb daar ontdekt dat ik een gevoelsmens ben en heb veel over mezelf en anderen geleerd.

Op het verkeerde been

Er was daar ook een zeer pijnlijke ontdekking voor mij en dat was dat je door bijbel te lezen ook soms toch op het verkeerde been gezet kunt worden. Ik zal het uitleggen.
Toen Tiny kind was, probeerde zij de spanningen die er waren in het gezin, op te lossen door extra aardig te zijn voor de anderen in het gezin. Zij probeerde ook ten koste van zichzelf de lieve vrede te bewaren.
Ik daarentegen was de jongste van 11 kinderen en had zoveel jaren moeten luisteren naar en gehoorzamen aan ouders en 10 broers en zussen boven mij. Dus toen ik zelf iets te zeggen kreeg moesten zij die onder mij stonden aan mij gehoorzamen. Ik was dus hartstikke autoritair. Ik wist dat zelf niet. Naarmate Tiny meer las in de bijbel dat echte liefde alles verdroeg werd ik steeds autoritairder en gaf Tiny steeds minder tegengas. Zij slikte alles van mij en in plaats van te zeggen dat het ergens niet mee eens was kwam ze mij in bijna alles tegemoet, zodanig dat ze hierdoor emotioneel zelf in de problemen kwam. We hadden toen juist ons derde pleegkind in huis en we dachten dat het te druk was voor haar. Maar het lag aan het feit dat we niet goed naar elkaar luisterden en dat ik haar onbewust overheerste. Dit kwam aan het licht op dat weekend van Marriage Encounter.
Daarna hebben we een serieuze crisis in onze relatie moeten doorworstelen. Het was daarbij van essentieel belang dat we geleerd hadden om  de zaken die we elkaar wilden vertellen in de vorm van een liefdesbrief aan elkaar te geven. Je kunt dan het verhaal van de ander eerst lezen en nog eens lezen en dan pas reageren. Ik moet wel bekennen dat ik wel enkele van die liefdesbrieven van Tiny door de kamer gegooid heb.

Beminnen is beslissen

Tiny: 
Omdat ik niet voldoende luisterde naar mezelf en mijn negatieve gevoelens ook niet durfde uitspreken naar Karel, maar probeerde in liefde alles te verdragen, raakte ik emotioneel in conflict met mezelf. Ik voelde weinig of geen  liefde meer voor Karel,  en dit gaf mij weer schuldgevoelens, vooral als Karel mij vroeg  hoe het met me was, en of ik nog van hem hield.
Het was erg bevrijdend voor mij toen ik op het M.E. weekend hoorde: "Beminnen is beslissen"
Ook al blijven  je gevoelens van liefde of verliefdheid achterwege, toch kun je kiezen voor je partner. Echte liefde is: Kiezen voor de ander, voor datgene wat de ander gelukkig maakt, of nodig heeft en daaraan mee willen werken, bijna ongeacht hoe jij je daarbij voelt. Gaandeweg  gaat het  erom dat we ons niet meer zozeer laten leiden door wat we voelen, maar wat we willen.
In ieder huwelijk  zijn er tijden dat er weinig voelbare liefde is voor elkaar. Belangrijk is om juist dan voor elkaar te  kiezen en proberen de dingen te doen waarvan je weet dat de ander dat prettig vindt (misschien   kennen we elkaars taal van de liefde). Door die beslissing en houding  komen de positieve gevoelens  van liefde  het snelste terug.
Juist als je zo 7-8 jaar getrouwd bent merk je dat er wat sleur in de relatie komt, je ervaart minder romantiek, sommigen raken zelfs wat op elkaar uitgekeken. Juist dan heb je nieuwe impulsen nodig.
 
Ook in je relatie met je kinderen kan dit zo zijn. Een slotzuster heeft me dit in een gesprek goed duidelijk gemaakt.   "Niet houden van………..goede vrijdag………Pasen… "

Verliefd op een ander

Karel: Een van de moeilijkheden waar je in je huwelijk tegenaan loopt is voor ons geweest: Wat te doen als jezelf of je partner verliefd wordt op een ander? Als het niet al te heftig is is het misschien nog wel leuk voor jezelf. Maar wij realiseerden ons ook wel dat het ook een zeker gevaar inhoudt. Wij hebben besloten om als het ons overkomt dat we het meteen aan de ander vertellen.
Bij mij is het dan bijna altijd dat Tiny zegt: O ik had het al gemerkt. We praten er dan samen over en bidden ervoor. Dan is het tot nu toe bij ons heel snel over. Waarschijnlijk omdat het aan het licht gebracht is.

Verschil tussen aanvaarden en tolereren

Tiny: Belangrijk voor een goede relatie is dat je de ander kunt aanvaarden zoals hij of zij is. Er is een belangrijk verschil tussen aanvaarden en tolereren. Waarschijnlijk weten jullie ook wel dat je de ander beter  kunt aanvaarden als je jezelf kunt aanvaarden. Het aanvaarden van jezelf  is opgave nummer één , vaak  zo moeilijk.
Vooral  moeilijk als je hoge eisen stelt aan je mens zijn en je relatie met je partner. Het is natuurlijk mooi als je aan jezelf en aan je relatie wilt blijven werken, maar dan mag je niet te hoge verwachtingen hebben. Anders raak je te vaak teleurgesteld en ontevreden.
Voor mezelf was ik niet gauw tevreden. Ik had het altijd beter gekund. Als er op onze bijbelavond gesproken werd over 'het kruis in je leven' dan zij ik spontaan: 'dat ik voor mezelf het grootste kruis was in mijn leven'.
Ik had een te negatief zelfbeeld. Veel mensen lijden daaraan. We zijn allemaal wel ergens verwond geraakt door het leven, doordat we liefde tekort gekomen zijn in onze kinderjaren of daarna. Negatieve ervaringen met mensen hebben ons gekwetst en  beschadigd. Deze beschadigingen gaan ten koste van openheid, vrijheid en ontplooiing, en ze zijn een belemmering in onze relatie met mensen. Vaak weten we niet van onszelf waarom we op bepaalde terreinen te fel reageren , of te angstig zijn. In een huwelijk kunnen deze verwondingen grote problemen geven.
Het is  echter ook de plaats waar we kunnen genezen, vooral als we ons goed beluisterd, aanvaard en geborgen weten bij onze partner. Het proces van innerlijke genezing vraagt veel geduld en begrip, maar geeft ook veel levensvreugde als je samen mag merken hoe door de onderlinge liefde je beiden tot ontplooiing mag komen.
Ik heb heel veel bevestiging van Karel mogen ontvangen. Hij heeft veel geduld met mij nodig gehad om mij door bevestiging en aanvaarding te helpen positiever over mezelf te leren  denken. Zijn geloof in mij, zijn aanvaarding van mij zoals ik was,  heeft mij geholpen om te komen tot  zelfaanvaarding.  Zijn liefde voor mij  heeft mij ook geholpen om te geloven dat God van mij houdt. Als je  niet, of weinig van jezelf kunt houden, hoe kun je dan geloven dat God van je houdt? Vaak dacht ik: "Als Karel al zoveel van me houdt…., dan zal God nog meer van mij houden….waaw . 
Naast Karel hebben ook   bezinningsdagen, en werken aan mezelf met goede lectuur me geholpen om te komen tot  verzoening met mezelf. Dit heeft mij meer vrede en levensvreugde gegeven en ook een positievere blik op mijn medemensen.  
 
Ik heb gemerkt dat als je lastig bent voor jezelf, dat je  dan ook lastiger bent voor anderen. In die tijd was het voor mij ook moeilijker om Karel te aanvaarden zoals hij was.
Opvoedende opmerkingen van mijn kant werkte meestal averechts en gaven alleen maar verwijdering.  Ik kan nu Karel en ook andere mensen vrij goed aanvaarden en weet uit eigen ondervinding hoe moeilijk het is om onhebbelijkheden van jezelf te veranderen.
Vooral in Mariage Encounter heb ik geleerd dat je niet mag proberen je partner te veranderen, maar dat je moet proberen aan jezelf te werken opdat je beter met je partner kunt omgaan. Je mag wel je gevoelens uitspreken bij negatieve ervaringen…. en als de relatie goed is, dan zal je partner er indien mogelijk rekening mee willen houden.

Binding met je eigen ouders

Karel:  Een te sterke binding met een van je ouders werkt ook negatief door in een man / vrouw relatie. Dit komt vaker voor dan men denkt. Soms is het heel duidelijk bij dominante ouders bv.,  maar het kan ook heel subtiel zijn, doordat ouders je zwakke plekken kennen en daar misbruik van maken. Ouders zelf hebben dit meestal niet in de gaten. Wanneer je dit herkent bij jezelf probeer er dan los van te komen zodat je vrij bent voor je nieuwe relatie. 
Er zijn veel mannen en vrouwen die na hun huwelijk nog gehoorzamen aan hun vader of moeder.
Echter ook andere te sterke bindingen kunnen problemen en teleurstellingen geven in je relatie. Ook een te sterke binding met je kinderen kan ten koste gaan van je relatie met  je partner (eerder bij vrouwen)
Een  teveel in beslag genomen worden door je werk, te lang doorwerken,  er niet vrij van worden, ook thuis er mee bezig blijven. Meer voorkomend bij mannen.

Kinderen

In onze relatie naar de kinderen toe hebben we altijd geprobeerd om één lijn aan te houden. Vooral wanneer het om opvoedkundige aangelegenheden gaat. Kinderen zullen je als ouders uitproberen. Als ze van papa iets niet gedaan krijgen of hun gelijk niet krijgen , proberen ze bij mama hun zin  te krijgen. Krijgen ze van de een straf, dan proberen ze er onderuit te komen door meelij op te wekken bij de ander. Wij hebben met elkaar afgesproken om altijd achter de ander te staan in het bijzijn van de kinderen. Zelfs als je er iets anders over dacht.
Als dit laatste het geval was, dan kwamen  we er later  op terug,  als we alleen waren.
Voorzichtig mochten we elkaar opbouwende kritiek geven. bv. "Lieverd, vanmiddag aan tafel reageerde je volgens mij wat te fel……  of:  onredelijk…."
 
Tiny: Het invoelend luisteren naar elkaar en naar je kinderen is ook erg belangrijk. Dat betekent dat je altijd eerst naast het gevoel gaat staan van de ander. Je probeert in je antwoord je begrip uit te spreken voor  de boosheid, de pijn,  of de angst…  en pas daarna reageer je met je antwoord. Bv.. de eerste schooldag……..   of bij  liefdesverdriet……
Er is zelfs niet altijd een antwoord nodig.  Stilte kan bij verdriet en pijn een diepere verbondenheid geven dan woorden. 
Invoelend naar elkaar luisteren is voorwaarde om kwetsbaar te durven zijn naar elkaar toe. Wij hebben ondervonden dat wanneer je je kleinheid durft tonen aan elkaar dat het dan gemakkelijker is om van elkaar te houden.
 
Bij een conflict of ruzie is het goed je de vraag te stellen: "Wat is er gebeurd? Wat was de aanleiding? wat was mijn aandeel?  en als je schuld ontdekt bij jezelf, bied dan ook je excuses aan. Eigenlijk is mijn ervaring dat je in je huwelijk bij  ieder conflict wat je hebt, wel allebei de fout ingaat. Heb telkens weer de moed om vergeving te vragen en te schenken.Crisissen en conflicten zijn groeikansen. Vaak kom je dichter bij elkaar als je een conflict positief oplost. 
In de mate dat je dit al hebt mogen ondervinden groeit je vertrouwen in elkaar en in  je relatie.  Dat werkt wel erg opbouwend.
Over het algemeen leren wij mensen meer van onze moeilijkheden dan van onze successen.

Seksualiteit

Karel: Op een dag als vandaag zullen we ook moeten of mogen stil staan bij onze seksualiteit. Dit is voor ons in ieder geval wel een van de moeilijkste stukken geweest in onze relatie, maar ook een van de mooiste. We hebben soms tegen God onze schepper gezegd: Had dat niet wat eenvoudiger gekund in het scheppingsplan en regelmatig zeiden we dat ons lichamelijk samen zijn goddelijk was.
Eerst toch een algemeen punt. In de meeste relaties is het zo dat een man meer behoefte aan seksueel contact heeft dan de vrouw, terwijl de vrouw meer verlangd naar nabijheid, strelen en aanraking zonder dat daar gemeenschap op volgt. Verder genieten vrouwen in zijn algemeenheid veel meer van het voorspel dan mannen. Mannen zijn vaak meer op de daad zelf gericht. Zo kunnen de meeste mannen al snel gemeenschap hebben ook als niet alles koek en ei is met de partner, terwijl het voor bijna alle vrouwen nodig is dat er vrede en harmonie is op praktisch alle gebieden van je mens zijn vooraleer ze zich echt kunnen geven in lichamelijke gemeenschap. Dit is in ieder geval al een ander vertrekpunt dan wat je vaak op de T.V. ziet, waar vrouwen de kleren van het lijf van een knappe man afrukken omdat ze echt niet langer meer kunnen wachten met vrijen.
In ons huwelijk is dit laatste in ieder geval geen dagelijks gebeuren. Wij hebben moeten leren om naar elkaar uit te spreken wat we fijn vonden en wat niet; wat onze verwachtingen waren en wat we zeker niet konden opbrengen. Ik zou Tiny zeker overvragen met mijn verlangens en er is een tijd geweest dat ik dat ook gedaan heb, maar dat is echt slecht voor je relatie. Wij zelf zijn pratend, zoekend en luisterend toegegroeid naar afspraken met elkaar over de frequentie  van het hebben van gemeenschap  met elkaar. Hier zou ik in de beginjaren van ons huwelijk zeker fel tegen geprotesteerd hebben. Op de eerste plaats omdat ik wel een hogere frequentie gewild had , maar ook omdat ik vind dat je dit soort dingen zo niet afspreekt. Maar nu ervaren we het als bevrijdend naar elkaar toe en wordt de regel  veel minder regel als ik van te voren gedacht had.
Goed beleefde seksualiteit is de kunst om samen te genieten met je hele lichaam en je hele zijn. Met een nadruk op samen. En je mag best zorgen voor een goede voorbereiding met een romantisch muziekje, een kaarsje en een glas goede wijn.

Vrijer mens

Tiny: Verliefdheid mag doorgroeien naar vriendschap… naar rekening houden met elkaar….. kiezen voor elkaar… maatje zijn voor elkaar...
I.p.v. egocentrisch leven, naar…. luisteren naar wat de ander nodig heeft. Zo groei jezelf ook meer naar een vrijer mens toe "Wie zijn leven verliest die zal het vinden."  staat in de Bijbel. Wie de gerichtheid op zichzelf durft los te laten en te kiezen voor de naastenliefde   wordt vrijer van zichzelf. Een liefdesrelatie krijgt pas echt toekomst als je allebei bereid bent elkaar onvoorwaardelijk te aanvaarden en jullie liefde prioriteit te geven boven je beperkte eigenbelang.  Wie zijn ego-grenzen durft doorbreken, zal zijn ware zelf, zijn diepste identiteit vinden.
Zo kan het huwelijk een plaats zijn waar je jezelf en de ander leert kennen in vreugde en verdriet, terwijl de liefde open bloeit en groeit en   sterker wordt dan alle opgelopen pijn.
Dus: Breng samen tijd door…gun jezelf  om opnieuw verliefd te  worden op je partner.    
Ga met zijn tweetjes er een weekendje tussenuit  als het kan…. Kinderen  moeten je dan wel een poosje missen, maar krijgen hun ouders zoveel frisser terug.
Gaandeweg groei je door de liefde  meer en meer naar: "het geschapen zijn naar Gods beeld en gelijkenis"" , en dat ga je zo uitdragen naar  je kinderen en je omgeving.

Tips voor een bloeiende liefde

 - Waardeer elkaar. Geef elkaar regelmatig welgemeende complimenten. Zeg of toon elkaar hoe dankbaar je bent om jullie samenzijn.

 - Maak tijd voor elkaar. Reserveer minstens éénmaal per week een vast 'wij' moment, waarvoor al de rest moet wijken.

- Raak elkaar aan. Knuffel elkaar, geef een zoen, minstens eenmaal per dag. - Neem elkaar in vertrouwen. Vertel elkaar wat je voelt, denkt, droomt, vreest.

- Luister invoelend en liefdevol naar elkaar, Interesseer je voor de belevingswereld van je partner.

- Lach veel en maak samen plezier.Humor is een schitterend bindmiddel. Beoefen samen je hobby's… zorg voor onverwachte attentie 's en gezelligheid.

- Pak ergernissen aan voor ze grote monsters worden. Leer dialogeren, onderhandelen en beslissen, maar bovenal vergeven en verzoenen.

- Koester een gezamenlijke droom en zet er samen je schouders onder - Word steeds meer je diepste zelf en moedig elkaar daarbij aan.